Satış yönetiminin görevleri nelerdir ?

Emile

Global Mod
Global Mod
Satış Yönetiminin Görevleri Nelerdir? Bilimsel ve Analitik Bir Yaklaşım

Satış yönetimi denildiğinde çoğumuzun aklına hedef koymak, satış ekibini yönetmek ve ay sonunda gerçekleşen ciroya bakmak geliyor. Fakat konuya biraz daha yakından baktığımızda satış yönetiminin aslında psikoloji, istatistik, örgütsel davranış, pazarlama, finans ve insan kaynaklarının kesiştiği oldukça karmaşık bir alan olduğunu görüyoruz. Benim bu konuya ilgimi çeken taraf da tam olarak bu: Bir satış ekibinin başarısı yalnızca “iyi satışçıların” varlığıyla mı açıklanabilir, yoksa sistemin nasıl tasarlandığı, hangi verilerin izlendiği ve insanların nasıl yönetildiği daha mı belirleyicidir?

Akademik literatür satış yönetimini genel olarak satış faaliyetlerinin planlanması, örgütlenmesi, yönlendirilmesi ve kontrol edilmesi çerçevesinde ele alıyor. Modern yaklaşımlarda buna satış tahmini, bütçeleme, bölge tasarımı, işe alım, eğitim, motivasyon, ücretlendirme, performans değerlendirmesi, CRM ve satış analitiği gibi görevler de ekleniyor. Wiley-VCH+1

Bu nedenle satış yöneticisinin görevi yalnızca “ekip satış yapsın” demek değildir. Asıl mesele, satış performansını üreten sistemi bilimsel olarak tasarlamak, ölçmek ve geliştirmektir.

1. Satış Planlaması ve Hedeflerin Belirlenmesi

Satış yönetiminin ilk temel görevi planlamadır. Yönetici; hangi pazarlara girileceğini, hangi müşterilerin hedefleneceğini, hangi ürünlerin önceliklendirileceğini ve hangi dönemlerde ne kadar satış beklenebileceğini belirler.

Burada sezgi tek başına yeterli değildir. Geçmiş satışlar, müşteri davranışları, mevsimsellik, fiyat değişimleri, ekonomik göstergeler, rakip hareketleri ve satış hunisinin dönüşüm oranları birlikte değerlendirilmelidir. Satış yönetimi literatüründe satış tahmini ve bütçeleme, satış gücü planlamasının temel unsurları arasında gösterilmektedir. Wiley-VCH+1

Örneğin geçen yılın aynı ayında 1 milyon TL satış yapılmış olması, gelecek ay da 1 milyon TL satış yapılacağı anlamına gelmez. Müşteri sayısı, ortalama sipariş değeri, tekliften satışa dönüşüm oranı ve satış döngüsünün uzunluğu değişmiş olabilir.

Bu nedenle iyi bir satış yöneticisi “Geçen yıl ne oldu?” sorusunun yanında “Bunu hangi değişkenler oluşturdu?” sorusunu da sorar.

2. Satış Organizasyonunun Tasarlanması

İkinci önemli görev, satış gücünün nasıl örgütleneceğini belirlemektir. Satış çalışanlarının coğrafi bölgelere, ürünlere, müşteri segmentlerine veya uzmanlık alanlarına göre dağıtılması bunun örnekleridir.

Oxford Handbook'ta satış organizasyonunun yapısının özellikle uzmanlaşma ve raporlama ilişkileri üzerinden ele alınması dikkat çekicidir. Araştırmaya göre organizasyon yapısı, satış çalışanlarının faaliyetlerini ve dolayısıyla müşteri ve şirket sonuçlarını etkileyebilir. Ayrıca pazar ve işletme ihtiyaçları değiştikçe satış yapısının da değiştirilmesi gerekebilir. OUP Academic

Burada ilginç bir yönetim problemi ortaya çıkar: Bir satış temsilcisine çok geniş bir bölge verirseniz müşteri ziyaretleri azalabilir; çok küçük bir bölge verirseniz de satış potansiyeli sınırlanabilir.

Dolayısıyla satış yönetimi aslında bir optimizasyon problemidir.

3. Satış Tahmini, Bütçeleme ve Veri Analitiği

Modern satış yönetiminin belki de en hızlı dönüşen görevlerinden biri veri analizidir. CRM sistemleri sayesinde yöneticiler yalnızca gerçekleşen satışları değil, teklif sayısını, müşteri temaslarını, fırsatların aşamalarını, dönüşüm oranlarını ve satış temsilcilerinin faaliyetlerini de takip edebiliyor.

Ancak burada önemli bir ayrım var: Veri toplamak ile veriden doğru karar üretmek aynı şey değildir.

Örneğin bir temsilcinin haftada 100 müşteri araması yapması yüksek aktivite gösterdiğini düşündürebilir. Fakat bu aramaların yalnızca yüzde 2'si satışa dönüşüyorsa, yalnızca arama sayısını performans göstergesi olarak kullanmak yanıltıcı olabilir.

Satış yönetiminde bu nedenle faaliyet metrikleri ile sonuç metriklerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir:

- Yeni müşteri sayısı

- Dönüşüm oranı

- Ortalama satış değeri

- Müşteri edinme maliyeti

- Satış döngüsünün uzunluğu

- Müşteri yaşam boyu değeri

- Tekrar satın alma oranı

- Brüt kâr ve satış kârlılığı

- Tekliften siparişe dönüşüm

Ahearne ve çalışma arkadaşlarının Journal of Marketing Research'te yayımlanan araştırması, satış gücü kontrol sistemleri ile satış çalışanlarının çabaları arasındaki ilişkiyi inceleyerek satış yönetiminde kontrol mekanizmalarının stratejik önemine dikkat çekmiştir. Sage Journals

Buradaki temel soru şudur: Satış yöneticisi daha fazla veri toplamak yerine hangi verinin gerçekten karar kalitesini artırdığını biliyor mu?

4. İşe Alım, Seçim ve Eğitim

Satış yönetimi yalnızca mevcut çalışanları yönetmekten ibaret değildir. Doğru insanları seçmek ve geliştirmek de temel sorumluluklardan biridir.

İşe alım sırasında yalnızca geçmiş satış rakamlarına bakmak yeterli olmayabilir. İletişim becerileri, öğrenme kapasitesi, müşteri odaklılık, uyarlanabilir satış davranışı ve problem çözme yeteneği gibi özellikler de değerlendirilmelidir.

Araştırmaların önemli bir sonucu burada ortaya çıkıyor: Satış performansı tek bir kişilik özelliğiyle açıklanabilecek kadar basit değildir.

Örneğin Johlke ve Iyer'in Journal of Retailing and Consumer Services araştırmasında iş ortamı özellikleri, rol belirsizliği, müşteri zihniyeti ve satış performansı arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Çalışmada müşteri odaklılığın ve rol belirsizliğinin satış performansıyla ilişkili olduğu görülmüştür. ScienceDirect

Bu sonuç, eğitim programlarının yalnızca “daha iyi nasıl satış yapılır?” sorusuna değil, “çalışanın rolünü ve müşterinin ihtiyacını nasıl daha net anlamasını sağlayabiliriz?” sorusuna da cevap vermesi gerektiğini düşündürüyor.

5. Motivasyon, Liderlik ve Performans Yönetimi

Satış yönetiminin insan boyutu burada belirginleşir. Prim sistemleri, hedefler, kariyer olanakları, geri bildirim, takdir ve yöneticinin liderlik biçimi çalışanların davranışlarını etkileyebilir.

Fakat yalnızca yüksek hedef koymak her zaman yüksek performans getirmez.

Onyemah'ın 1.290 satış çalışanından oluşan araştırmasında rol belirsizliği ve rol çatışmasının performansla ilişkisi incelenmiş; çalışma, belirli koşullarda rol stresinin performansla doğrusal olmayan bir ilişki gösterebileceğine dair ampirik kanıt sunmuştur. Tandfonline

Bu nedenle satış yöneticisinin görevi çalışanı sürekli baskı altında tutmak değil, performans için gerekli koşulları tasarlamaktır.

Bir çalışan kendisinden ne beklendiğini bilmiyorsa, farklı yöneticilerden çelişkili talimatlar alıyorsa veya başarı ölçütleri sürekli değişiyorsa, yalnızca “daha fazla çalış” demek bilimsel açıdan yeterli bir yönetim yaklaşımı değildir.

6. Müşteri İlişkileri ve Empati: Cinsiyet Kalıplarının Ötesinde Bir Bakış

Satış yönetimi tartışmalarında zaman zaman erkeklerin daha analitik, kadınların ise daha empatik ve ilişki odaklı olduğu şeklinde genellemeler yapılabiliyor. Ancak bilimsel literatür bu tür kategorik sonuçları destekleyecek kadar basit değildir.

Bazı araştırmalarda cinsiyete bağlı farklılıklar gözlemlense de bunların bağlama, göreve, deneyime, örgütsel koşullara ve kullanılan performans ölçütüne göre değiştiği görülüyor.

Örneğin Schul ve Wren'in Journal of Marketing araştırması, endüstriyel satış gücündeki kadın ve erkek çalışanları incelemiş ve genel olarak çok az cinsiyet farkı bulmuştur. Bu sonuç, kadın ve erkek satış çalışanları için otomatik olarak farklı yönetim programları oluşturulması gerektiği yönündeki varsayımları sorgulamaktadır. Sage Journals+1

Daha yakın tarihli bir Marketing Science araştırması da 536 satış temsilcisinden oluşan panel verisini kullanmıştır. Çalışanların yüzde 86'sının kadın olduğu bu perakende bağlamında, kalıcı iş sözleşmesi elde eden çalışanların günlük satışlarında sonraki 30 günde yüzde 6, sonraki 180 günde ise yüzde 6,7 artış gözlenmiştir. Araştırmacılar kadın ve erkek çalışanların iş güvencesine verdikleri davranışsal tepkilerinde belirgin bir fark tespit etmemiştir. PubsOnline

Bu bulgu önemli çünkü performansı cinsiyetten ziyade iş tasarımı, motivasyon, güvence, yetkinlik ve bağlam üzerinden düşünmemiz gerektiğini gösteriyor.

Öte yandan empati ve sosyal etkileşim satış yönetiminde gerçekten önemlidir. 301 tüketiciyle yapılan ampirik bir çalışmada satış personelinin empatik davranışları ile müşterilerin duyguları, ilişkisel sonuçları ve memnuniyeti arasındaki bağlantılar incelenmiştir. Sage Journals
 
Üst